Türkiye’de Kaç Fen Lisesi Var? Bilim Mi, Zeka Mı, Hayal Mi?
Bunu düşünürken şöyle bir hayal kuruyorum: Bir gün, sabah kahvemi içiyorum, kapı çalıyor ve karşıma bir Fen Lisesi çıkıyor. Hani böyle “süper kahraman” gibi, beyaz önlük giymiş, gözlüklü, her an hazırda bilimsel bir açıklama yapmaya hazır birileri. Biri elini kaldırıyor ve “Türkiye’de kaç fen lisesi var?” diye soruyor. Ben de bu soruya biraz “bilmiyorum, ama bir araştırırım” havasında cevap veriyorum. Ama tabii bir yandan içimden “Haydaaa, yine mi bir Fen Lisesi!” diye de geçiyor.
Şimdi, Fen Lisesi denince akla gelen tipik şeyler var. Birincisi, bu okullar genellikle sınavlarla öğrenci alıyor. İkincisi, burada bir şekilde hep büyük bir “akıl oyunları” havası var. Fen Lisesi’ne girmiş birinin, havalı gözlük takıp, müzikli bilimsel açıklamalar yapacakmış gibi bir izlenim yaratması, bence kesinlikle kaçınılmaz bir sonuç. Ama o kısmı geçelim, çünkü bu yazıyı okurken kimseyi bilim insanı gibi hissettirmek amacım değil.
Fen Lisesi Nedir? Kısaca Hakkında
Öncelikle, Fen Lisesi nedir? Çok basit! Bir nevi “akıl hastası” okulu gibi. Tabii, burada sadece zeki çocuklar değil, zeki ve derslere çok meraklı çocuklar yetişiyor. Fen Lisesi, temelde bilimsel alanlarda eğitim veren okullar. Kimya, biyoloji, fizik gibi derslerin ağırlıklı olduğu, en son teknolojiyle donatılmış, “bilim üretme” noktasında en üst düzeyde eğitim veren okullar. Anlayacağınız, Fen Lisesi öğrencisi olmak, genellikle “neredeyse robot gibi öğreniyorsunuz” izlenimi yaratıyor. Ama tabii ki orada olmak, bir tür prestij meselesi.
Genelde sosyal medyada, Fen Lisesi öğrencileri bir başka dünyadan gelmiş gibi gösteriliyor. Hani bir yanda sosyal medyada gezip duran, sürekli okulda ders çalışan bir Fen Lisesi öğrencisi var. Diğer tarafta ise “okulun popüler çocuğu” olmak isteyen, fen derslerine zor giren ama bir şekilde azmiyle bunları aşan öğrenciler… Ben, kişisel olarak hep o popüler çocuğun kafasında oldum, ama sonra “yok ya, bilim mi?” deyip geri çekildim. (Evet, ciddi düşündüm ama itiraf ediyorum, hep yüzeysel kaldım.)
Türkiye’de Kaç Fen Lisesi Var?
Hadi, gelelim esas soruya: Türkiye’de kaç Fen Lisesi var? 2023 itibariyle Türkiye genelinde 120 Fen Lisesi bulunuyor. Evet, bir yanda 120 sayısına gelirken bile insanın kafasında bir soru beliriyor: “Ya aslında bu okullar neden bu kadar fazla?” Çünkü gerçek şu ki, Fen Lisesi denilen bu okullar, aslında hiç de popüler olmayan bir seçeneğin parçası olmamalı. Bir anlamda, biz de her okulun Fen Lisesi olmak istemesi kadar “uçuk” bir hedef peşindeyiz. Bu 120 okul aslında şunu gösteriyor: Gerçekten de Fen Lisesi, sıradan okulların arasında bir “elit” grup olarak kalmaya devam ediyor. Ama işin ilginci, bir şekilde bu kadar sayıya rağmen, hala çoğu Fen Lisesi, “sadece bilimsel düşünmek” gibi bir misyonu taşıyor.
Fen Lisesi Öğrencisi Olmak Ne Gibi Bir Şey?
Fen Lisesi’ne gitmek için bir kaç yılın hazırlanması gerekiyor. Bu da demek oluyor ki, 15 yaşındaki halimle, Fen Lisesi’ne girmeye çalışan biri olarak kendimi görsem, “bu çocuk ne yapıyor” derim. Yani, Fen Lisesi’ne girebilmek için gerçekten sınavlardan geçmek ve sürekli bir ders çalıştırma programının içinde olmak gerek. Fen Lisesi öğrencisi olmanın iki büyük zorluğu var: Birincisi, derslerin aşırı yoğun olması. İkincisi, toplumun bu öğrencilerden sürekli “mükemmel” olmalarını beklemesi.
Biraz kısa bir diyalog yapalım:
Ben: “Fen Lisesi öğrencisi olmak nasıl bir şey?”
Arkadaşım: “Çok çalışmak, çok zorlanmak ama en sonunda bir Nobel ödülüne sahip olmak gibi hissettiriyor. Gibi tabii, hala Nobel almadım.”
Ben: “Yani aslında sürekli, ‘Ben bir adım daha yakın mıyım?’ diye sorguluyorsun.”
Arkadaşım: “Evet, ama genelde soruyu soran kişiye ‘Hayır, daha çok çalışman gerek’ diye cevap veriyorum!”
Bu, tabii ki biraz mizahi bir bakış açısı. Fen Lisesi öğrencileri, müthiş bir disiplinle çalışıyorlar. Ama bir yandan da toplum, onlardan sürekli başarılı olmalarını bekliyor. Bu, üzerinde baskı yaratabilir.
Türkiye’de Fen Lisesi Sayısının Yüksek Olmasının Sebepleri
Peki, Türkiye’de bu kadar Fen Lisesi olması gerçekten mantıklı mı? Yani, 120 Fen Lisesi ile gerçekten her yıl yeni bilim insanları mı yetişiyor? Hadi, bunu biraz irdeleyelim.
1. Bilimsel Yatırım: Türkiye, her ne kadar son yıllarda eğitimde çok ciddi adımlar atsa da, bilimsel araştırma alanındaki eksikliklerini hala hissediyor. Fen Lisesi sayısının arttırılması, aslında gelecekteki bilim insanlarını yetiştirmek adına yapılmış bir hamle olarak görülebilir.
2. Uluslararası Başarı Hedefi: Yabancı ülkelere bakıldığında, bilimsel alandaki uluslararası başarı, ülkeler için büyük bir prestij kaynağı. Fen Lisesi’nden mezun olan öğrencilerin dünya çapında başarılı olması, Türkiye’nin global anlamda bilimdeki imajını pekiştirebilir. Tabii bu başarıya, Fen Lisesi öğrencilerinin üstün zekaları ve olağanüstü çalışkanlıkları sayesinde ulaşmak da önemli.
3. Eğitimde Çeşitlenme: Türkiye’de Fen Lisesi sayısının artması, eğitimin daha çeşitlenmesine olanak tanıyabilir. Bir yanda Fen Lisesi’ne giden öğrenciler, diğer yanda meslek liseleri ve normal liseler var. Bu çeşitlenme, eğitimdeki farkları ve öğrenci tercihlerindeki zenginliği gözler önüne seriyor.
Fen Lisesi Olmak Zor mu? Öğrenciler Neler Yaşıyor?
Fen Lisesi, eğitimin en prestijli okullarından biri olabilir ama geriye dönüp baktığımda, bu okullarda eğitim gören öğrencilerin hayatı çok kolay geçmiyor. Bazen sıkı sınavlar, ders çalışmanın ağırlığı ve sürekli bir “bilim insanı olma baskısı” bu gençleri, sanki hayatlarının en büyük sınavını veriyormuş gibi hissettirebilir. Bu da demek oluyor ki, Fen Lisesi, her ne kadar prestijli bir okul olsa da, oraya giden öğrencilere de “gölge” düşürebilir.
Sonuç olarak, Türkiye’de 120 Fen Lisesi var ve bu okullar, bilimsel eğitimde ülkenin en yüksek noktasına ulaşmaya çalışıyor. Ama bir noktada şunu da unutmamak lazım: Fen Lisesi, sadece zeki ve disiplinli öğrenciler için değil, aynı zamanda bilimsel düşünmeye hevesli herkes için bir fırsat olabilir. Zeki olmak yetmez, aynı zamanda biraz da “felsefi düşünmek” gerek. Hadi, gelin hep birlikte düşünelim, o büyük Fen Lisesi diploması gerçekten de dünyanın en iyi biliminin kapılarını mı açıyor?