Biyoçeşitliliğin Azalmasında Etkili Olan Faktörler Nelerdir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
Biyoçeşitlilik, doğanın sunduğu tüm canlıların çeşitliliğini ifade eder. Ancak son yıllarda bu zenginlik hızla azalıyor. İstanbul sokaklarında yürürken, toplu taşımada dikkatle gözlediğimde, aslında biyoçeşitliliğin kaybını sadece doğada değil, toplumsal yapımızda da görebiliyoruz. Toplumda hangi grupların, hangi mekanlarda, ne tür ayrımcılıklara maruz kaldığı, biyoçeşitliliğin azalmasında olduğu kadar sosyal adaletin sağlanmasında da önemli bir faktör. Gelin, biyoçeşitliliğin azalmasında etkili olan faktörleri, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl ele alabileceğimizi birlikte keşfedelim.
Biyoçeşitliliği Tehdit Eden Ana Faktörler
Biyoçeşitliliğin azalmasında bir dizi faktör etkili oluyor. Doğal yaşam alanlarının yok edilmesi, iklim değişiklikleri, kirlilik ve aşırı tüketim gibi nedenler doğrudan ekosistemleri tehdit etmekte. Fakat, bu küresel sorunların insanlar üzerindeki etkilerini daha yakından incelediğimizde, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi unsurların da bu süreçte önemli bir rol oynadığını görüyoruz. İstanbul gibi büyük şehirlerde, bu faktörlerin sosyal yapıyı nasıl şekillendirdiğine dair somut örnekler bulmak oldukça kolay.
Toplumsal Cinsiyet ve Biyoçeşitlik
Toplumsal cinsiyet rollerinin çevreyle etkileşimi, biyoçeşitliliği doğrudan etkiliyor. Kadınların ve erkeklerin, çevreye karşı sorumlulukları genellikle toplumsal cinsiyet normlarına göre farklılık gösteriyor. Örneğin, kadınların daha çok ev içi işler ve doğa ile ilgili sorumluluklar üstlenmeleri, onların çevre bilincine daha yakın olmalarını sağlasa da, erkeklerin genellikle ‘daha güçlü’ oldukları için, çevre üzerindeki daha baskın etkileri gözlemleniyor. İstanbul’un gürültülü ve kirliliği yüksek sokaklarında, çoğu zaman doğaya duyarlı olanlar, yerel kadınlar ve çocuklar oluyor. Ancak bu kesimler, genellikle sosyal sınıf farkları nedeniyle çevreye daha az erişim imkânına sahipler.
Sokakta gördüğüm bir sahneye örnek verecek olursam; geçtiğimiz hafta, yoğun bir şekilde trafikte ilerlerken, bir kadın, çocuğu ve yaşlı annesiyle birlikte, yürüyüş yapıyordu. Onlar, kirlilik ve gürültüye karşı duyarlıydılar, ama çevrelerindeki ‘daha güçlü’ erkekler, yolda yürürken egzoz dumanlarını soluyarak daha az endişe duyuyorlardı. Bu tür ayrımlar, toplumun farklı kesimlerinin çevre sorunlarına ve biyoçeşitliğe nasıl yaklaştıklarını da etkiliyor.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Bağlamında Biyoçeşitlilik
Sosyal adalet, biyoçeşitliliğin korunmasında önemli bir başka faktördür. İstanbul’da sokaklarda gözlemlediğim en belirgin örneklerden biri, kentsel dönüşümün özellikle düşük gelirli mahallelerde yarattığı çevresel baskılardır. Bu mahallelerde yaşayanlar, genellikle çevresel sorunlarla başa çıkabilecek kaynaklardan yoksunlar. Yüksek binalar, tahrip olmuş yeşil alanlar ve kirlilik, bu grupların yaşamını doğrudan etkiliyor. Ancak, bu insanlar, biyoçeşitlik kaybı konusunda en az farkındalığa sahip olanlar. Çünkü çevresel adaletsizlik, toplumun en alt sınıflarını daha fazla etkiliyor ve bu kişiler, kendi yaşamlarını daha iyileştirebilmek için çevreyi korumayı bir öncelik olarak görmüyorlar.
Bunun bir örneğini, iş yerimde, sosyal sorumluluk projeleri üzerinde çalışırken yaşadım. Kentsel dönüşüm nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan ve yeni yaşam alanlarında kendilerine yer edinemeyen insanlarla ilgili düzenlenen bir seminerde, çevreye duyarlı kadınların yaşadığı zorlukları dinledim. Çoğu zaman, çevresel bozulma ve biyoçeşitlik kaybı, yerinden edilme ve yerleşim sorunları gibi daha temel sorunlarla birleşiyor. Bu noktada, çevreye duyarlı bir toplumun inşa edilmesi için sosyal adaletin sağlanması gerektiği açıkça ortaya çıkıyor.
Günlük Hayatta Biyoçeşitliliğe Etki Eden Faktörler
Biyoçeşitliğin azalmasına, sadece büyük politikalar ve ekonomik faktörler değil, aynı zamanda toplumun her bir bireyinin günlük yaşamındaki küçük, hatta farkında bile olmadığı davranışlar da etki ediyor. Toplu taşımada sabah işe gitmek üzere aceleyle yürürken, her gün karşılaştığım bir diğer manzara da, insanların çevreye olan duyarsızlıkları. Örneğin, metroda ellerinde çöplerle yolculuk yapan insanlar, ya da sokakta plastik şişelerini yere atan bir grup genç. Biyolojik çeşitliliği korumak için ne kadar güçlü politikalar üretilse de, bireysel sorumlulukların, toplumsal cinsiyet ve sosyal sınıf farklarıyla nasıl şekillendiği, bu sorunla mücadelede kilit rol oynamakta.
Sonuç: Toplumun Tüm Kesimlerinin Biyoçeşitlik Konusundaki Rolü
Biyoçeşitliliğin azalması, sadece doğa ile ilgili değil, toplumsal yapının da bir yansımasıdır. Çevresel adaletsizlik, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri ve sınıfsal farklar, biyoçeşitliliği korumak için atılacak adımların önündeki engellerdir. İnsanlar, daha bilinçli ve duyarlı bir toplum oluşturulmadığı sürece, bu sorun daha da derinleşecektir. İstanbul’un karmaşık yapısı içinde, hem çevresel hem de toplumsal eşitsizliklerin arttığını gözlemliyorum. Bu nedenle, toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet göz önünde bulundurularak, biyoçeşitlilik ile ilgili daha kapsamlı çözümler üretilmelidir.
Sonuçta, biyoçeşitlik kaybının önüne geçmek için, sadece politika yapıcıların değil, hepimizin sorumluluk alması gerekiyor. Fakat, bu sorumluluğun sadece doğaya duyarlı olmanın ötesine geçmesi gerektiğini de unutmamalıyız. Sosyal eşitsizliklerin, toplumsal cinsiyetin ve sınıfsal farklılıkların da bu mücadelede önemli bir etkisi var. Bu nedenle, her bireyin ve grubun bu konuda sesini duyurması, daha sürdürülebilir bir gelecek için elzemdir.